Balanslezen (deel 1)

Voor accountants is de balans en resultatenrekening gesneden koek. Maar wie niet zo goed thuis is in de financiële wereld vraagt het zich wel eens af: “wat is een balans?” Samen met de resultatenrekening (of winst- en verliesrekening) is de balans een van de belangrijkste onderdelen van een jaarrekening. De balans heeft altijd twee gezichten. Die zijn elkaars spiegelbeeld: het actief  (bezit) en het passief (schuld). Ze bestaan niet los van elkaar maar zijn nauw verbonden. Elk bezit is immers gefinancierd door een schuld en elke schuld werd ook ergens op het bezit aangewend. Klinkt dit voorlopig allemaal als Chinees? Geen paniek, we geven je een korte maar krachtige introductie tot de basis van een balans.

Waar vind je de balans?

Een balans is een deel van de jaarrekening. De jaarrekening van een bedrijf bestaat immers uit drie grote delen. De balans is het eerste onderdeel:

  1. Balans
  2. Resultatenrekening (of winst-en verliesrekening)
  3. Toelichting

Wat is een balans precies?

Een balans geeft een overzicht van alle bezittingen en alle schulden van het bedrijf op een bepaalde datum, namelijk de laatste dag van het boekjaar.

Activa en passiva

Een balans bestaat dan ook uit twee grote delen, meestal ook verdeeld over twee pagina’s: de activa en de passiva.

De activa van de balans toont alle bezittingen van het bedrijf: hoe heeft dit bedrijf zijn geld besteed en gebruikt? Welke investeringen heeft het bedrijf gedaan? Denk bijvoorbeeld aan terreinen, gebouwen, machines, voorraden en debiteuren.

De passiva van de balans vertelt je hoe al die bezittingen op de activa werden bekostigd: vanwaar haalt het bedrijf zijn geld? Wie heeft geld geïnvesteerd in het bedrijf? De eigenaar of derden?

Verband

Op het eerste zicht lijken dit twee verschillende zaken. Maar dat is niet zo. Activa en passiva staan met elkaar in verband. Elke bezitting van het bedrijf op het activa werd immers ook op de een of andere manier met geld op de passiva verworven.

Om die reden moet het totaal van de activa en het totaal van de passiva altijd gelijk zijn. Je kan geen actief hebben van in totaal pakweg € 500.000 en daarnaast tegelijk een passief van € 510.000. Elke bezitting van het bedrijf die je op de activa ziet staan moet immers onvermijdelijk ook op een of andere manier door geld verworven zijn. Het bedrijf krijgt haar machines of gebouwen nu eenmaal niet cadeau. Wel is er verschil of actief is gefinancierd door derden (de bank, crediteuren) of door de eigenaar (eigen vermogen).

Momentopname

Het is ook belangrijk om te beseffen dat een balans altijd een momentopname is van de situatie op één dag. Zo zag de situatie eruit op de laatste dag van het boekjaar. Een dag later kan de balans er echter al helemaal anders uitzien. Voor investeringen als een gebouw of terrein maakt dit niet zoveel uit. Zo’n activa verdwijnen niet van vandaag op morgen. Maar voor andere rubrieken is het wel van belang om dit goed te beseffen. Zo betekenen veel liquide middelen op de activa niet per definitie dat het bedrijf er goed voorstaat. Het zou zomaar kunnen dat die gelden één dag later alweer weg waren.

Structuur van de balans

De balans heeft zoals aangegeven, twee ‘gezichten’: de activa en de passiva. Maar als je goed kijkt zie je dat ook de activa en de passiva op hun beurt weer uit grote bestanddelen zijn opgebouwd:











Activa:

  • Vaste activa
  • Vlottende activa

Passiva:

  • Eigen vermogen
  • Vreemd vermogen
  • Voorzieningen
  • Langlopende schulden
  • Kortlopende schulden

De activa van de balans

We onderscheiden de twee grote bestanddelen: ‘vaste activa’ en ‘vlottende activa’. Deze staan meestal in hoofdletters gedrukt. Die twee grote ‘blokken’ bevatten op hun beurt weer tientallen andere deelrubrieken.

Vaste activa zijn bezittingen die meestal langere tijd, laat ons zeggen langer dan 1 jaar, in het bedrijf blijven.

Voorbeelden van vaste activa zijn:

  •     gebouwen
  •     terreinen
  •     machines
  •     meubilair

Vlottende activa blijven daarentegen meestal niet zo lang in het bedrijf. Zelfs van dag tot dag kan dit verschillen. Voorbeelden van vlottende activa zijn:

  •   cash geld op de bank
  •   Voorraden en onderhanden projecten
  •   een vordering op een klant

De passiva van de balans

Net als bij de activa vind je ook op de passiva twee grote bestanddelen terug:

  •   Eigen vermogen
  •   Vreemd vermogen

Op hun beurt bestaan die twee blokken weer uit heel wat deelrubrieken en bestanddelen.

Eigen vermogen zijn gelden die vanuit het bedrijf zelf komen. Voorbeelden van eigen vermogen zijn:

  • Kapitaal dat is ingebracht door de aandeelhouders
  • Winsten gegenereerd door het bedrijf

Vreemd vermogen is daarentegen geld van buiten het bedrijf.  Een voorbeeld van vreemd vermogen is:

  • Leningen aangegaan bij de bank of andere instellingen

Twee kolommen

Zowel op de acitva als op de passiva vind je twee kolommen naast elkaar, zodat je makkelijk de ontwikkeling kan zien tussen het laatste boekjaar en het jaar ervoor. Is het eigen vermogen toegenomen of gedaald? En hoe zit het met de andere rubrieken? Stuk voor stuk nuttige informatie.

In de volgende RHM Nieuws zullen we nader ingaan op de resultatenrekening.

Heeft u vragen? Neem dan contact met ons op.